Μαϊδώνης Νικόλαος - Χειρουργός Οδοντίατρος

Παρασκευή
31-10-2014
  • Αναζήτηση

Ξηροστομία

Ξηροστομία είναι η αίσθηση που νοιώθει κανείς όταν το στόμα του στεγνώνει, επειδή υπάρχει μικρότερη από την κανονική ποσότητα σάλιου. Το λίγο σάλιο δυσκολεύει τη μάσηση, την κατάποση, την ομιλία και συμβάλλει στην αίσθηση της κακής γεύσης. Επιπλέον η κατάσταση αυτή συμβάλλει στη δημιουργία τερηδόνων στα δόντια καθώς και διαφόρων φλεγμονών στο στόμα.

Στους περισσότερους από μας έχει συμβεί να αισθανθούμε ξηροστομία για κάποιο μικρό χρονικό διάστημα. Το πρόβλημα όμως δημιουργείται όταν η ξηροστομία είναι συνεχής, οπότε καταντά ένα αρκετά βασανιστικό σύμπτωμα για αυτόν που το έχει.

Η ξηροστομία είναι σύμπτωμα της τρίτης κυρίως ηλικίας. Όσο και αν ακούγεται υπερβολικό το 20-25% των ατόμων άνω των 50 ετών υποφέρουν από ξηροστομία και το ποσοστό αυτό γίνεται ακόμα μεγαλύτερο σε άτομα άνω των 70 ετών. Επίσης οι γυναίκες εμφανίζουν ξηροστομία αρκετά συχνότερα από τους άνδρες.

Τι ρόλο παίζει το σάλιο στην υγεία του στόματος;
Το σάλιο παίζει σημαντικότατο ρόλο τη στοματική υγεία. Για να κατανοηθεί καλύτερα η αξία του σάλιου θα πρέπει να επισημανθούν ορισμένα πράγματα. Το σάλιο παράγεται από τους σιελογόνους αδένες. Αυτοί διακρίνονται σε μείζονες (μεγάλοι) που είναι οι παρωτίδες, οι υπογνάθιοι και οι υπογλώσσιοι και σε ελάσσονες που είναι περίπου 700 και βρίσκονται διάσπαρτοι μέσα στη στοματική κοιλότητα. Η μεγαλύτερη ποσότητα σάλιου παράγεται από τους μεγάλους σιελογόνους αδένες. Η ποσότητα σάλιου που παράγεται σε ένα 24ωρο διαφέρει από άτομο σε άτομο. Αλλά και στο ίδιο άτομο η παραγόμενη ποσότητα παρουσιάζει διακυμάνσεις. Για παράδειγμα κατά τη μάσηση παράγεται μεγαλύτερη ποσότητα σάλιου (σάλιο διέγερσης) ενώ κατά τη διάρκεια το ύπνου η ποσότητα αυτή είναι ελάχιστη. Σε φυσιολογικές συνθήκες κατά τη μάσηση παράγεται περίπου 1ml σάλιου το λεπτό, ενώ σε καταστάσεις ηρεμίας (σάλιο ηρεμίας) περίπου 0,3 ml σάλιου το λεπτό.
Ποσότητα σάλιου μικρότερη από 0,1ml το λεπτό για το σάλιο ηρεμίας και 0,7ml το λεπτό για το σάλιο διέγερσης θεωρούνται παθολογικές.

Το σάλιο έχει πολύ σημαντικές ιδιότητες. Η βλέννα που περιέχει δρα σαν λιπαντικό. Προστατεύει το βλεννογόνο του στόματος από διάφορους ερεθισμούς πχ θερμικούς, χημικούς, μηχανικούς. Επίσης βοηθά στο μάσημα των τροφών, στην κατάποση, στην ομιλία και στην αίσθηση της γεύσης. Το σάλιο περιέχει διάφορα στοιχεία (όπως το ασβέστιο, ο φώσφορος, το φθόριο, πρωτεΐνες) που εξουδετερώνουν τα οξέα που παράγονται από τα μικρόβια της οδοντικής πλάκας και έτσι προστατεύει τα δόντια από την τερηδόνα. Επίσης περιέχει διάφορα ένζυμα και ανοσοσφαιρίνες(αντισώματα) που βοηθούν στην προστασία του στόματος από διάφορα μικρόβια και ιούς που μπορεί να προκαλέσουν λοιμώξεις στο στόμα. Έχει δηλαδή το σάλιο και αμυντικές ικανότητες.

Από τα παραπάνω γίνεται κατανοητό ότι το πρόβλημα με τη ξηροστομία δεν είναι μόνο το δυσάρεστο αίσθημα αλλά κυρίως οι συνέπειες από την μείωση των ευεργετικών επιδράσεων του σάλιου στη στοματική κοιλότητα και οι επιπτώσεις τους.
 
Που οφείλεται η ξηροστομία;
Η ξηροστομία συνήθως οφείλεται σε μειωμένη έκκριση σάλιου από τους σιελογόνους αδένες, αλλά μπορεί να παρατηρηθεί και σε περιπτώσεις αυξημένης εξάτμισης του σάλιου από τη στοματική κοιλότητα, η οποία παρατηρείται σε άτομα που αναπνέουν από το στόμα .
Μειωμένη έκκριση σάλιου προκαλείται από διάφορες καταστάσεις όπως είναι η λήψη κάποιων φαρμάκων, σε ορισμένα συστηματικά νοσήματα και μετά από ακτινοβολίες για θεραπεία του καρκίνου στην περιοχή της κεφαλής.
Τα φάρμακα που προκαλούν ξηροστομία είναι πάρα πολλά, όπως τα αγχολυτικά, ηρεμιστικά, αγγειοδιασταλτικά, αντιϋπερτασικά, αντιαρρυθμικά, αντιισταμινικά, αναλγητικά, αντιόξινα, αντιφλεγμονώδη, αντινεοπλασματικά, αντιεμετικά, βρογχοδιασταλτικά, διουρητικά, ναρκωτικά, ορμόνες(για υπερθυρεοειδισμό, υπερπαραθυρεοειδισμό, εμμηνόπαυση) κλπ. Όσα δε περισσότερα φάρμακα παίρνει ένας ασθενής τόσο εντονότερη είναι και η αίσθηση της ξηροστομίας. Η ξηροστομία από τη λήψη φαρμάκων είναι συνήθως παροδική και διαρκεί για όσο χρονικό διάστημα παίρνει ο ασθενής τα φάρμακα.
Η ακτινοβολία καταστρέφει τους σιελογόνους αδένες και η καταστροφή αυτή είναι σε μεγάλο βαθμό μη αναστρέψιμη. Έτσι σε μεγάλο ποσοστό οι καρκινοπαθείς που έχουν υποβληθεί σε ακτινοβολίες στην περιοχή της κεφαλής εμφανίζουν ξηροστομία μόνιμη η οποία ανάλογα και με τη δόση της ακτινοβολίας που έχουν δεχθεί μπορεί να είναι πολύ έντονη.
Οι ασθένειες που προκαλούν ξηροστομία είναι το σύνδρομο SJOGREN, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα, το AIDS, η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, ο σακχαρώδης διαβήτης, οι αναιμίες, και οι παθήσεις του ήπατος.


Τι πρέπει να κάνω αν έχω ξηροστομία;

Πρέπει να απευθυνθείτε στον οδοντίατρό σας. Ο οδοντίατρος είναι ο κατεξοχήν υπεύθυνος για την υγεία της στοματικής κοιλότητας. Αυτός θα σας εξετάσει και θα αξιολογήσει την σοβαρότητα της κατάστασης. Αν χρειαστεί θα σας παραπέμψει στον κατάλληλο γιατρό στην περίπτωση που η ξηροστομία σας οφείλεται σε κάποιο συστηματικό νόσημα ή σε φάρμακα από αυτά που προκαλούν ξηροστομία. Ακόμη όμως και σε αυτή την περίπτωση ο οδοντίατρος είναι αυτός που θα προλάβει ή θα αντιμετωπίσει τις πιθανές συνέπειες της ξηροστομίας στα δόντια σας και στο στόμα σας. Αυτός είναι που θα σας συστήσει τη κατάλληλη προληπτική αγωγή για να προληφθεί ο πολυτερηδονισμός των δοντιών. Αυτός είναι που θα σας χορηγήσει αν χρειάζεται φάρμακα ή σκευάσματα τεχνητού σάλιου για την ανακούφιση από το δυσάρεστο σύμπτωμα της ξηροστομίας.

Υπάρχει κάτι πρακτικό για να ανακουφίζομαι από την ξηροστομία;
Ο υπεύθυνος για να σας ανακουφίσει από την ξηροστομία είναι ο οδοντίατρος ή ο γιατρός σας. Αυτός θα κρίνει την σοβαρότητα της κατάστασης και θα σας συστήσει τι πρέπει να κάνετε. Υπάρχουν όμως ορισμένα πράγματα που θα σας βοηθήσουν στην ανακούφιση από τα συμπτώματα και βοηθούν στην πρόληψη από τις δυσάρεστες συνέπειες της ξηροστομίας.
Α. Λήψη άφθονων υγρών και κυρίως νερού. Το άφθονο νερό ακόμα και αν οι σιελογόνοι αδένες υπολειτουργούν βοηθάει να παραμένει το στόμα υγρό και ανακουφίζει από τα δυσάρεστα συμπτώματα έστω προσωρινά. Το γάλα επίσης μπορεί να θεωρηθεί ένα καλό υποκατάστατο του σάλιου, διότι προσφέρει, εκτός από την εφύγρανση, λίπανση και προστασία στο στόμα και τα δόντια. Επιπλέον περιέχει ασβέστιο και φώσφορο. Σε ηλικιωμένα άτομα με προβλήματα υπερλιπιδαιμίας βοηθάει και το αποβουτυρωμένο γάλα.. Από τα υγρά πρέπει να αποφεύγονται τα ανθρακούχα αναψυκτικά  και υγρά που περιέχουν ζάχαρη. Πλύσεις με σόδα και χαμομήλι μπορεί επίσης να βοηθούν στην ανακούφιση από την ξηροστομία.
Β. Σωστή διατροφή. Ασθενείς με σοβαρή ξηροστομία που δυσκολεύονται στην κατάποση πρέπει να καταναλώνουν τροφές με μαλακές με υψηλή θρεπτική αξία( πχ σούπες με κρέας, αλεσμένες τροφές, αλεσμένα φρούτα). Στους ασθενείς με δυσκολία στην μάσηση και την κατάποση βοηθάει η λήψη μιας κουταλιάς ελαιολάδου πριν από το γεύμα γιατί λιπαίνεται ο βλεννογόνος.
Σε ασθενείς με μικρότερο πρόβλημα βοηθάει η μάσηση γιατί διεγείρονται οι σιελογόνοι αδένες. Έτσι αυτοί οι ασθενείς πρέπει να καταναλώνουν τρόφιμα που χρειάζονται μάσημα και δεν βλάπτουν στα δόντια όπως άφθονα φρούτα και λαχανικά. Επίσης θα πρέπει να μασάνε αρκετή ώρα την τροφή τους πριν καταπιούν.
Γ. Μάσημα μαστίχας ή τσίχλας χωρίς ζάχαρη. Η μάσηση τσίχλας διεγείρει τους σιελογόνους αδένες και βοηθάει στην έκκριση σάλιου. Πρέπει όμως να αποφεύγονται οι τσίχλες ή καραμέλες με ζάχαρη γιατί εκθέτουν τα δόντια στον κίνδυνο διάβρωσης και τερηδόνας. Στο εμπόριο κυκλοφορούν επίσης τσίχλες που περιέχουν φθόριο και εκτός από το ότι διεγείρουν τους σιελογόνους αδένες προστατεύουν και τα δόντια από την τερηδόνα. Η μάσηση 4-5 τέτοιων τσιχλών την ημέρα προσφέρει και ανακούφιση αλλά και προστασία.

Δ.
Σχολαστική στοματική υγιεινή. Η συστηματική στοματική υγιεινή είναι το κλειδί για την πρόληψη δημιουργίας νέων τερηδόνων. Οι ξηροστομικοί ασθενείς πρέπει να βουρτσίζουν σωστά τα δόντια τους μετά από κάθε γεύμα. Συνιστάται η χρήση μαλακής οδοντόβουρτσας και φθοριούχου οδοντόκρεμας. Οι ηλεκτρικές οδοντόβουρτσες βοηθούν ασθενείς που δυσκολεύονται να βουρτσίσουν σωστά τα δόντια τους. Στο εμπόριο κυκλοφορούν οδοντόκρεμες ειδικές για ασθενείς που πάσχουν από ξηροστομία που περιέχουν ένζυμα που περιέχει και το σάλιο και βοηθούν στην καταπολέμηση των μικροβίων της οδοντικής πλάκας. Οι οδοντόκρεμες σε μορφή gel είναι καλύτερα ανεκτές από τους ξηροστομικούς ασθενείς. Εκτός από το βούρτσισμα οι ασθενείς καλό είναι να χρησιμοποιούν φθοριούχα διαλύματα για πλύσιμο του στόματος κυρίως το βράδυ, εκτός αν ο οδοντίατρός τους  συστήσει να χρησιμοποιούν ζελέ φθορίου που το τοποθετούν στα δόντια με ειδικούς νάρθηκες. Οι ασθενείς επίσης πρέπει να επισκέπτονται συχνά τον οδοντίατρό τους για έλεγχο, ο οποίος και θα τους υποδείξει το κατάλληλο πρόγραμμα στοματικής υγιεινής που πρέπει να ακολουθούν. Σωστή υγιεινή χρειάζονται και ασθενείς που δεν έχουν δόντια, αλλά φορούν οδοντοστοιχίες, γιατί η μείωση του σάλιου ευνοεί την ανάπτυξη λοιμώξεων στο στόμα συνηθέστερη των οποίων είναι η καντιντίαση που οφείλεται στον μύκητα Candida albicans. Οι οδοντοστοιχίες πρέπει να βουρτσίζονται μετά από κάθε γεύμα και να τοποθετούνται κάθε βράδυ σε διάλυμα χλωρεξιδίνης  0,2%.
 

Η ξηροστομία είναι ένα σύμπτωμα πολλές φορές βασανιστικό για αυτόν που το έχει. Σήμερα όμως υπάρχουν τρόποι για να αντιμετωπισθεί ακόμα και στις πιο σοβαρές περιπτώσεις. Χρειάζεται όμως ο ασθενής να είναι ενημερωμένος για το πρόβλημα και τις αιτίες του. Επίσης θα πρέπει να συμβουλεύεται τον οδοντίατρο και τον γιατρό του που θα τον βοηθήσουν τόσο στην θεραπεία, αν είναι δυνατή, όσο και στην ανακούφιση από τα συμπτώματα και στον περιορισμό των δυσάρεστων συνεπειών.

Μιχ. Κατσουράκης

 

 

 

Σημαντικά Θέματα

Αισθητική ΟδοντιατρικήΛευκάνσεις - Στεφάνες - Όψεις.
ΠροσθετικήΆμεσες οδοντοστοιχίες - Φωτοπολυμερισμός - Ανασύσταση.
Χειρουργική ΣτόματοςΕξαγωγές - Εκτομές - Διανοίξεις.

Η ώρα είναι