Μαϊδώνης Νικόλαος - Χειρουργός Οδοντίατρος

Το φάσμα των καταστάσεων, στις οποίες μπορούν να τοποθετηθούν εμφυτεύματα, συμπεριλαμβάνει:

Α) Έλλειψη ενός δοντιού

Το εμφύτευμα αντικαθιστά το χαμένο δόντι, χωρίς να τροχιστούν τα γειτονικά, όπως θα συνέβαινε για παράδειγμα στην κατασκευή μιας γέφυρας.

Β) Έλλειψη περισσοτέρων δοντιών

Αν το κενό είναι μικρό, τότε μπορεί ο αριθμός των εμφυτευμάτων να ισούται με τον αριθμό των ελλειπόντων δοντιών (π.χ. 2 εμφυτεύματα για 2 δόντια). Αν το κενό είναι μεγάλο, μπορούν να τοποθετηθούν εμφυτεύματα με στόχο τη χρησιμοποίησή τους ως στηρίγματα μιας γέφυρας. Σε αυτήν την περίπτωση, ο αριθμός των εμφυτευμάτων είναι μικρότερος από αυτόν των προς αντικατάσταση δοντιών (π.χ. 3 εμφυτεύματα-στηρίγματα για μία γέφυρα των 5 δοντιών)

Γ) Έλλειψη οπισθίων δοντιών

Αν τα οπίσθια δόντια απουσιάζουν, δεν είναι δυνατή η κατασκευή μιας γέφυρας. Έτσι, μένει μόνο η λύση της οδοντοστοιχίας, η οποία, στηριζόμενη στα λοιπά υπάρχοντα δόντια αλλά και στο στοματικό βλεννογόνο, θα αντικαταστήσει αυτά που λείπουν. Τοποθετώντας εμφυτεύματα στην περιοχή των οπισθίων δοντιών, καθιστούμε δυνατή την αποφυγή των οδοντοστοιχιών, αφού εξασφαλίζουμε επαρκή στήριξη για ακίνητες αποκαταστάσεις (π.χ. μεμονωμένες θήκες ή γέφυρες επί εμφυτευμάτων).

Δ) Έλλειψη όλων των δοντιών (ολική νωδότητα)
Τα εμφυτεύματα δίνουν λύση σε όλους εκείνους τους ασθενείς, οι οποίοι, φορώντας μία κινητή ολική οδοντοστοιχία, νιώθουν πως χάνουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα ζωής τους. Αλλά κι εκεί που η οδοντοστοιχία είναι αποδεκτή, αλλά οι ανατομικές συνθήκες δεν το επιτρέπουν (π.χ. ιδιαίτερα ατροφικό οστό γνάθου, που δε στηρίζει την οδοντοστοιχία και άρα δεν εξασφαλίζει τη σταθερότητά της), μπορούν τα εμφυτεύματα να βελτιώσουν τη συγκράτηση και να κρατήσουν την οδοντοστοιχία στο στόμα. Εφόσον το σχέδιο θεραπείας περιλαμβάνει ακίνητες προσθετικές εργασίες (γέφυρες), τοποθετούνται κατά κανόνα 8 εμφυτεύματα στην άνω και 7 εμφυτεύματα στην κάτω γνάθο. Αντιθέτως, στην περίπτωση μιας αφαιρούμενης κατασκευής (οδοντοστοιχία) ο αριθμός των αναγκαίων εμφυτευμάτων περιορίζεται στα 2-4.

Δεν υπάρχει προς τα πάνω ηλικιακό όριο για την τοποθέτηση των εμφυτευμάτων. Είτε σε νεαρή είτε σε προχωρημένη ηλικία, η απώλεια ενός ή περισσοτέρων δοντιών αποτελεί θεωρητικά ένδειξη για την τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων. Υπό την προϋπόθεση, βέβαια, ότι η γενική υγεία του ασθενούς το επιτρέπει. Σε ανήλικα άτομα θα πρέπει να έχει προηγηθεί η ολοκλήρωση της ανάπτυξης των γνάθων (16ο με 18ο έτος).

4. Ποιες καταστάσεις δυσχεραίνουν ή αποκλείουν τη χρήση των εμφυτευμάτων;
Κυρίως καταστάσεις που έχουν να κάνουν με τη γενική υγεία του ασθενούς χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής. Για παράδειγμα, ο σακχαρώδης διαβήτης ή η υπέρταση δεν αποτελούν αντένδειξη, αρκεί να ρυθμίζονται με φαρμακευτική αγωγή. Καρδιολογικά προβλήματα, που είτε συνδέονται με παλαιότερα χειρουργεία είτε με τη λήψη φαρμάκων (π.χ. αντιπηκτικών), εφόσον διευκρινίζονται από το θεράποντα καρδιολόγο, δεν περιορίζουν την τοποθέτηση εμφυτευμάτων. Παθήσεις οστών (π.χ. οστεοπόρωση) αποτελούν σχετική αντένδειξη - ειδικά όταν είναι βαριάς μορφής και αντιμετωπίζονται με φάρμακα όπως είναι τα διφωσφονικά. Καταστάσεις που συνδέονται με καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος (π.χ. μετά από μεταμοσχεύσεις, χημειοθεραπείες, θεραπευτικές ακτινοβολίες κ.λ.π.) δεν επιτρέπουν την όποια χειρουργική προσέγγιση παρά μόνον όταν, μετά την πάροδο συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος, το ανοσοποιητικό σύστημα έχει αποκατασταθεί. Το κάπνισμα δεν αποτελεί αντένδειξη, όμως μειώνει τα ποσοστά επιτυχίας της οστεοενσωμάτωσης.

Σε αυτήν την περίπτωση απαιτούνται ειδικές χειρουργικές τεχνικές αποκατάστασης του χαμένου οστικού υπόβαθρου, προκειμένου να μπορέσει να υποδεχτεί τα εμφυτεύματα. Έτσι, είναι εφικτή η τόσο η καθ’ύψος (π.χ. ανύψωση εδάφους ιγμορείου, κάθετη αύξηση ακρολοφίας) όσο και η κατά πλάτος (π.χ. πάχυνση της ακρολοφίας της γνάθου) αύξηση του οστού. Βέβαια, σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθεί ότι, αυτή ακριβώς έλλειψη του οστού μπορεί, χάρη στις προαναφερθείσες τεχνικές, να μην αποτελεί περιορισμό για το χειρουργικό κομμάτι (τοποθέτηση) των εμφυτευμάτων, όμως οδηγεί πολλές φορές σε αναγκαστικούς αισθητικούς συμβιβασμούς, σε ό,τι αφορά την προσθετική αποκατάσταση. Η κάθε περίπτωση αναλύεται, σχεδιάζεται εξατομικευμένα και συζητιέται πάντα εκ των προτέρων με τον ασθενή.

Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι βίδες κατασκευασμένες από κράματα τιτανίου με ειδική διαμόρφωση και επίστρωση. Το τιτάνιο εμφανίζει υψηλή αντοχή στην καταπόνηση και την καλύτερη βιοσυμβατότητα. Τα τελευταία χρόνια αναπτύχθηκαν και εμφυτεύματα από ειδική ενισχυμένη πορσελάνη, με αυξημένη ελαστικότητα και εφάμιλλη του τιτανίου καλή βιολογική συμπεριφορά. Εντούτοις, η ενσωμάτωση του υλικού στο οστό διαρκεί περισσότερο και είναι πιο ευαίσθητη στις μασητικές δυνάμεις. Ανεξάρτητα από το υλικό κατασκευής, τα οδοντικά εμφυτεύματα αποτελούνται από το κυρίως σώμα, που βιδώνεται στο οστό της γνάθου, από το σύνδεσμο μεταξύ εμφυτεύματος και θήκης (abutment) και από τη θήκη.

Μετά από πλήρη κλινική και ακτινογραφική εξέταση (κυρίως μέσω πανοραμικής ακτινογραφίας - σε σπανιότερες περιπτώσεις συμπληρωματικά και με αξονική τομογραφία) οριστικοποιείται το εξατομικευμένο σχέδιο θεραπείας. Αυτό περιλαμβάνει το σχεδιασμό τόσο του χειρουργικού (τοποθέτηση εμφυτεύματος) όσο και του μεταγενέστερου προσθετικού σταδίου (αποκατάσταση εμφυτεύματος).

Με τοπική αναισθησία γίνεται τομή στην περιοχή της εμφύτευσης. Στο οστό της γνάθου παρασκευάζεται φρεάτιο υποδοχής του εμφυτεύματος. Ακολούθως βιδώνεται το εμφύτευμα στη θέση του. Είναι το οστικό υπόβαθρο ανεπαρκές, γίνεται ταυτόχρονα και οστική ανάπλαση. Η χειρουργηθείσα περιοχή καλύπτεται και ράβεται ερμητικά με ράμματα. Είτε πρόκειται για εκτεταμένο περιστατικό είτε για αποφυγή της ταλαιπωρίας του ασθενούς, στην πληθώρα των χειρουργείων χορηγείται μέθη από τον αναισθησιολόγο, ο οποίος παρακολουθεί διαρκώς τις ζωτικές λειτουργίες του ασθενούς.

Τουλάχιστον 5 ώρες πριν από την έναρξη του χειρουργείου ο ασθενής δεν πρέπει να φάει ή να πιεί τίποτα. Η παρουσία συνοδείας την ημέρα της επέμβασης είναι απαραίτητη, καθώς μετά την ανάνηψη από τη μέθη δεν είναι δυνατή η οδήγηση. Η φαρμακευτική αγωγή καθώς και οι μετεγχειρητικές οδηγίες (κρύα, εξωτερικά επιθέματα, αποφυγή σωματικής καταπόνησης, κατανάλωση μαλακών και δροσερών τροφών κ.λ.π.) δίνονται γραπτώς και πρέπει να τηρούνται κατά γράμμα. Η δημιουργία οιδήματος (πρήξιμο) είναι από τα πιο συχνά συμβάντα και κορυφώνεται 48 ώρες μετά την επέμβαση. Ήπιος πόνος μετά την παρέλευση της ένεσης, αντιμετωπίζεται με τα συμβατικά παυσίπονα (σε καμία περίπτωση δε λαμβάνεται ασπιρίνη, λόγω κινδύνου πρόκλησης αιμορραγίας). Σπανιότερα μπορεί να δημιουργηθεί κάποιο αιμάτωμα που εκδηλώνεται με τη μορφή μελανιάς στο δέρμα του προσώπου και που υποχωρεί συνήθως από μόνο του.

Καθώς το τιτάνιο είναι το πιο βιοσυμβατό υλικό που έχει δοκιμαστεί ήδη πολλά χρόνια στην Ορθοπεδική, η όποια αντίδραση απόρριψης των οδοντικών εμφυτευμάτων από τον οργανισμό είναι πολύ μικρή (1/1200, ανά εμφύτευμα και όχι στο σύνολο των εμφυτευμάτων που θα τοποθετηθούν σε έναν ασθενή). Σε αυτήν την περίπτωση, το εμφύτευμα δεν μπορεί να ενσωματωθεί καν μέσα στο οστό της γνάθου. Αντιθέτως, όταν μιλάμε για απώλεια εμφυτεύματος, εννοούμε την μετά από χρόνια σταδιακή προσβολή ενός ήδη οστεοενσωματωμένου εμφυτεύματος από μικρόβια του στόματος, την ανάπτυξη φλεγμονής (περιεμφυτευματίτιδας) και κατ’επέκτασιν το φάγωμα του οστού με τη συνεπακόλουθη χαλάρωση / απώλεια του εμφυτεύματος, όπως ακριβώς γίνεται και με τα φυσικά δόντια.

Έγινε χειρουργική τοποθέτηση εμφυτευμάτων στην πρόσθια περιοχή, κατασκευάζονται προσωρινές εργασίες (θήκη, γέφυρα ή μερική οδοντοστοιχία) που προσφέρουν ικανοποιητική αισθητική, ομιλία και μάσηση, δίχως όμως να επιβαρύνουν τη χειρουργηθείσα περιοχή. Για τις οπίσθιες περιοχές που βρίσκονται εκτός της αισθητικής ζώνης δεν κρίνεται απαραίτητη η κατασκευή προσωρινών.

Η ενσωμάτωση των εμφυτευμάτων στο οστό της γνάθου χρειάζεται – βάσει πολυετών μελετών και συγκέντρωσης στατιστικών στοιχείων – κάποιο διάστημα για να ολοκληρωθεί. Αυτό καθορίζεται για την άνω γνάθο στους 4-5 μήνες και για την κάτω γνάθο στους 3-4 μήνες. Όταν συμπληρωθεί αυτό το διάστημα, μπορεί να ξεκινήσει η φάση της προσθετικής αποκατάστασης των εμφυτευμάτων.

Μακροχρόνιες μελέτες επιβεβαιώνουν ποσοστό επιτυχίας 95 % μετά την πάροδο 10 ετών. Σημαντικότατο ρόλο στη μακροβιότητα των εμφυτευματικών αποκαταστάσεων διαδραματίζουν η επαρκής στοματική υγιεινή και η σωστή φροντίδα τους καθώς και η συνεπής και τακτική παρακολούθησή τους από τον οδοντίατρο. Παράγοντες όπως το κάπνισμα, το τρίξιμο των δοντιών, επιβαρυμένο ιατρικό ή οδοντιατρικό ιστορικό θα πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη καθώς επιβάλλουν πιο συχνούς οδοντιατρικούς ελέγχους.

Κάποιοι ασθενείς έχουν λανθασμένα την προσδοκία ότι, εφόσον δε διαθέτουν πια φυσικά δόντια παρά μόνον τεχνητά, δε χρειάζεται να ασχοληθούν ποτέ ξανά με την καθαριότητα του στόματός τους! Μετά το πέρας της θεραπείας, η σωστή φροντίδα όχι μόνο των εμφυτευμάτων, αλλά ολόκληρης της στοματικής κοιλότητας, καθορίζει τη μακροβιότητα φυσικών και τεχνητών δοντιών. Στις υποχρεώσεις του ασθενούς ανήκει η καθημερινή απομάκρυνση των μικροβίων και υπολειμμάτων τροφών από τις οδοντικές επιφάνειες και τη γλώσσα, μέσω του βουρτσίσματος. Απαραίτητο συμπλήρωμα της στοματικής υγιεινής είναι ο καθαρισμός των μεσοδοντίων διαστημάτων είτε με οδοντικό νήμα είτε με ειδικά σχεδιασμένα βουρτσάκια. Ο ασθενής είναι υπεύθυνος να παρακολουθεί τις συνθήκες μέσα στο στόμα του, ώστε, σε περίπτωση που αντιληφθεί την όποια αλλαγή, να απευθυνθεί στον οδοντίατρό του. Ο ίδιος φέρει επίσης την πιο σημαντική ίσως ευθύνη, που δεν είναι τίποτα άλλο από τη συνεπή και τακτική προσέλευσή του στο ιατρείο, τόσο για κλινικούς ή/και ακτινολογικούς ελέγχους, όσο και για τον απλό καθαρισμό. Μόνο έτσι θα επιτευχθεί / διατηρηθεί η απαραίτητη υγεία μέσα στο στόμα, θα προληφθούν έγκαιρα οι όποιες αναπτυσσόμενες φλεγμονές (π.χ. η περιεμφυτευματίτιδα, που αν αφεθεί αδιάγνωστη, κλιμακώνεται, “τρώει” το οστό γύρω από το εμφύτευμα που στο τέλος κουνιέται και πέφτει) και θα διασφαλιστεί η μακροχρόνια παραμονή των οδοντικών εμφυτευμάτων στο στόμα.